We leven in Nederland teveel in het donker. We hebben onvoldoende het licht aan. Niet alleen in huis, vooral ook in fabrieken, zorginstellingen en kantoren. Zeker 15% van de Nederlandse werkplekken heeft te weinig licht. En waarschijnlijk lijdt de productiviteit daar onder.

“Mensen zijn buitendieren, ze zijn gewend grote hoeveelheden licht op te vangen. Is dat er niet, dan gaat dit ten koste van concentratie, alertheid, reactiesnelheid en stemming”, zegt Toine Schoutens, directeur van de Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid SOLG. Er wordt dikwijls onvoldoende rekening gehouden met de menselijke behoefte aan licht. “Er is weliswaar een Europese norm, maar daarin gaat het alleen om het visuele effect. Er wordt geen rekening gehouden met de biologische functie van licht”, constateert Toine Schoutens, die vanuit zijn medische achtergrond veel ervaring heeft met lichttherapie.

De klok gelijk zetten
Deze biologische functie is belangrijk. Het licht zet elke ochtend als je wakker wordt de biologische klok gelijk. Die loopt namelijk een beetje uit de pas met de 24 uren die een etmaal duurt. Schoutens: “Biologisch gezien duren een dag en een nacht eigenlijk gemiddeld 24,3 uur. Testen hebben uitgewezen dat mensen hun volledige dag- en nachtritme kwijtraken als je ze afsluit van licht. Zonder lichtprikkels werden de deelnemers aan de test elke dag ongeveer een half uur later wakker. Je moet de klok iedere dag even gelijk zetten.”

Sinds de energiecrisis in de jaren zeventig heeft de Westerse samenleving het licht te ver teruggedraaid, vindt de lichtexpert uit Eindhoven. “We hebben te veel lampen uitgedaan. Geen rekening gehouden met voldoende daglicht.” Ter vergelijking: in een doorsnee kantoor krijg je via het netvlies een factor 200 minder aan licht binnen dan wanneer je op een zonnige dag buiten bezig bent. En dat kan ernstige gevolgen hebben. Wetenschappelijke onderzoeken hebben namelijk aangetoond dat mensen minder geconcentreerd en alert worden als ze in een ruimte werken die onvoldoende verlicht is. “De productiviteit gaat in veel gevallen achteruit en de kans op fouten neemt toe”, zegt Schoutens. Helaas onderstreept de praktijk wat de wetenschappers in de laboratoria vaststellen. Rampen zoals die met de kerncentrale van Tjernobyl of de giframp in Bhopal zijn ’s nachts door menselijke fouten veroorzaakt. “In de nacht heb je 17 keer zoveel kans op een ongeluk op de weg als overdag”, aldus Schoutens.

Groot Nederlands onderzoek
De Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid, die gehuisvest is bij de TU Eindhoven, een van de wereldwijde koplopers als het om lichtonderzoek gaat, wil binnenkort een grootschalig onderzoek starten. Toine Schoutens denkt daarbij aan een onderzoekspopulatie van zeker 500 tot 1.000 mensen. Onderzoeken in vooral de VS hebben weliswaar aangetoond dat licht belangrijk is om geconcentreerd te kunnen werken; dergelijke onderzoeken zijn telkens in een laboratorium uitgevoerd. Of men heeft gekeken hoe vaak mensen die bij het raam werken, opstaan om even te bewegen en hoe vaak mensen dat doen die dieper in het gebouw, dus verder van de ramen weg, dit doen.

Licht en Gezondheid wil nu in een grootschalig praktijkonderzoek nagaan welke groepen meer of minder gevoelig zijn en welke technieken kunnen worden ontwikkeld om de productiviteit te bevorderen en het maken van fouten terug te dringen. “We willen economische kengetallen hebben.”

Verlichting
Het domein gezond licht is voor de wetenschap nog redelijk onontgonnen. Toch bestaat er over de conclusie dat licht essentieel is om goed te kunnen functioneren zoveel consensus, dat volgens Toine Schoutens de industrie volop werkt aan nieuwe lichtconcepten. Die zullen in de komende jaren op de markt komen. “Ik verwacht dat binnen 10 jaar in veel kantoorpanden de bestaande verlichting vervangen zal zijn door nieuwe, gezonde oplossingen.” Een goede verlichting betekent niet zonder meer de intensiteit versterken. Even een krachtige halogeenlamp van de bouwmarkt bijplaatsen werkt niet, zegt de Eindhovense onderzoeker.

De nieuwe concepten zijn veel geavanceerder. Ze proberen het natuurlijke daglicht na te bootsen. Schoutens: “Verlichting in gebouwen is nu vaak statisch, Maak dit dynamisch. Het menselijk oog is gewend aan de dynamiek van het licht, aan de wisselende intensiteit en kleurtemperatuur. ’s Ochtends heb je ander licht dan ’s middags. Neem de lunchdip: in de zuidelijke landen lost men die op met een siësta, de beste methode. Wij doen een korte lunchwandeling, even naar buiten om voldoende licht op te vangen. Dat kun je ook nabootsen met kunstlicht. Na de lunchpauze moet het licht intenser zijn. Dat helpt ook.”

Gezondheidszorg
De Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid is niet alleen op kantoorplekken actief. Ook in de ouderenzorg. Ouderen hebben eigenlijk nog meer behoefte aan licht, omdat de opnamecapaciteit van het oog na je 65e sterk achteruit gaat. Onderzoek toont echter aan dat vooral de verpleeghuisbewoner onder erbarmelijke lichtomstandigheden woont. Sommigen krijgen minder dan 1 minuut per dag voldoende daglicht. En dat tekort aan daglicht wordt niet gecompenseerd met voldoende en goed kunstlicht. Het gevolg: een volledig verstoord slaap-waakritme.

Toine Schoutens: “Vooral bij Alzheimerpatiënten is dit een ernstig probleem. Onderzoek toont aan dat 25% van deze patiënten een volledig vrij slaap-waakritme heeft. Ze zijn ’s nachts actief en ernstig in de war, en dwalen door het ogenschijnlijk verlaten gebouw rond.  En overdag suffen ze.” Hun biologisch ritme raakt volledig verstoord. Met voldoende en goed licht kun je dat lange tijd voorkomen. “Met genoeg licht blijft de kwaliteit van leven, met name met het oog op het instandhouden van het dag/nachtritme voor deze groep langere tijd voldoende. Dat is wetenschappelijk al aangetoond.”

Veel meer over licht vindt u op de verlichting.startpagina.nl
Veel meer over het interieur vindt u op de interieur.startpagina.nl

Voor uw interieur bieden ook de bankstellen.startpagina.nl, de gordijnen.startpagina.nl, de kasten.startpagina.nl, de kleur-interieur.startpagina.nl en de tafels.startpagina.nl een schat aan informatie.

Disclaimer    Webmaster